Bir kitabı bitirdiğimde hemen kapağını kapatıp rafa koyamıyorum. Bir süre elimde kalıyor . Altını çizdiğim yerleri tekrar okuyorum. Çünkü benim için kitap analizi tam olarak o an başlıyor.
Bir kitabı analiz etmek , sadece “ ne oldu ? “ sorusuna cevap vermek değildir. “ Bu kitap bana ne düşündürdü , ne hissettirdi? Çünkü bazı kitaplar okunur ve biter . Bazıları ise insanın içinde yaşamaya devam eder.
Araştırmalarımla bir kitap analizinin nasıl yapıldığına bakalım.
1. Önce Konuyu Netleştirelim
Kitap tam olarak neyi anlatıyor ?
Temel çatışma ne ?
Olay örgüsü hangi noktada şekilleniyor?
Konuyu açık ve sade bir şekilde ifade edemiyorsak, analize başlamayalım. Çünkü bir analiz, net bir özetten geçer.
2. Karakterlerin İşlevine Bakalım
Karakterler sadece “iyi” ya da “ kötü “ değildir. Şunu soralım: Bu karakter neyi temsil ediyor?
• Bir düşünceyi mi?
• Bir dönemi mi?
• Bir eleştiriyi mi ?
3. Temayı Belirleyelim
Her metnin merkezinde bir ana fikir vardır. Aşk olabilir, güç olabilir, yalnızlık olabilir, sistem eleştirisi olabilir. Ben kendime şunu soruyorum : “ Yazar bu kitabı neden yazmış olabilir ? Cevap netleşmeye başladığında analiz de şekilleniyor.
4. Diline Dikkat Edelim
Bazı kitaplar akıp gidiyor, bazıları durdurup düşündürüyor. Cümleler sade mi , ağır mı ?
Sembol var mı ?
Betimlemeler yoğun mu? Olay mı ön planda , duygu mu , düşünce mi ?
Aynı konu farklı bir üslupla bambaşka bir etki yaratabilir. Bu yüzden dil, analizde önemli bir yer tutar.
5.Mesaj ve Alt Metin
Yazar açıkça ne söylüyor? Satır aralarında ne var ? Toplumsal eleştiri mi var ? Bu sorular analizi derinleştirir.
6. Kişisel Değerlendirme
Son olarak kendi görüşünüzü ekleyin. Kitap sizde nasıl bir etki bıraktı ? Size yeni bir bakış açısı kazandırdı mı ?
Çünkü analiz sadece teknik bir çözümleme değildir; aynı zamanda okur olarak metinle kurduğunuz ilişkinin de ifadesidir.
Kısacası :
Kitap analizi ; konuyu anlamak , karakterleri çözümlemek , temayı belirlemek ve kendi bakış açınızı ortaya koymaktır.
Bir kitabı analiz ederken; Bu kitap bana ne düşündürdü? Hayatıma dair bir şeyi değiştirdi mi? Altını çizdiğim cümleler neden o cümlelerdi? Çünkü kitap analizi sadece edebiyat değil, biraz da kendini okumaktır. Ben en çok biyografi , kişisel gelişim, psikoloji ve tarihsel kitaplar okuyorum. Bu yüzden analiz yaparken sadece olaylara değil, o olayların arkasındaki insanlara ve dönemin şartlarına da bakıyorum. Bir biyografide karakterin kararlarını , psikoloji kitaplarında düşünce yapısını , tarihsel eserlerde ise dönemin ruhunu anlamaya çalışıyorum.