Geçenlerde karşıma “ Awumbuk “ diye bir kelime çıktı. Daha önce hiç duymamıştım. Merak edip araştırınca , Papua Yeni Gine’ de yaşayan Baining halkının kültüründe yer alan bir kavram olduğunu öğrendim. Asıl ilgimi çeken ise kelimenin anlattığı histi.
Awumbuk , misafirler evden ayrıldıktan sonra geride kaldığına inanılan bir tür ağırlığı , boşluğu ve durgunluğu ifade ediyor. İlk düşündüğümde bunun çok uzak bir kültüre ait , bize yabancı bir inanış olduğunu sanmıştım. Oysa tarif ettiği duygu hiç de yabancı değil.
Kalabalık bir akşam yemeğini düşünün. Saatlerce süren sohbetler, kahkahalar, mutfaktan gelen sesler… Son misafir de kapıdan çıktıktan sonra ev bir anda sessizliğe bürünür. Birkaç dakika önce canlı görünen odalar aynı olsa da atmosfer değişmiştir. Sessizlik yalnızca sesin yokluğu değildir; sanki ev de o kalabalığın ardından kısa bir süre dinlenmeye çekilir. İşte avumbuk, tam da bu hissi anlatmaya çalışıyor.
Bu inanışı ilginç kılan sadece kelimenin anlamı değil, onu uğurlama biçimi de. Baining halkının geleneklerine göre misafirler ayrıldıktan sonra evin çeşitli yerlerine su dolu kaplar bırakılırmış. Gece boyunca bu suyun avumbuk’u içine çektiğine inanılırmış. Ertesi sabah su dışarı dökülür ve böylece evin üzerindeki görünmez ağırlığın da uzaklaştığı düşünülürmüş.
Bilimsel açıdan bakıldığında elbette suyun böyle bir etkisini doğrulayan bir kanıt yok. Fakat ritüellerin insanlar üzerindeki psikolojik etkisi oldukça güçlüdür.
Bazı kültürler, günlük hayatta yaşanan en ince duyguları bile fark edip onlara isim vermiş. Biz çoğu zaman “garip bir sessizlik oldu” ya da “ev boşaldı” demekle yetinirken, dünyanın başka bir köşesinde yaşayan insanlar bu hissi tek bir kelimeye dönüştürmüş.
Bu kelime bana dillerin sadece iletişim aracı olmadığını bir kez daha hatırlattı. Her dil, o toplumun dünyaya bakışını ve yaşam deneyimlerini de içinde taşır. Tek bir kelimeyle anlatılan bir duygu, bazen uzun açıklamalardan çok daha etkileyici olabilir.
Belki de bu yüzden avumbuk ilgimi çekti. Çünkü hepimizin zaman zaman hissettiği ama adını koyamadığı o sessizliği, dünyanın bir köşesinde yaşayan insanlar yüzyıllar önce tek bir sözcükle tanımlamış: Avumbuk.
Kültürlerimiz, dillerimiz ve yaşadığımız yerler farklı olsa da bazı hisler değişmiyor.
Bir kelimenin peşinden giderken, aslında insanın duygularının ne kadar evrensel olduğunu. fark ettim.